Het virtuele museum

Het museum neemt al sinds lange tijd een belangrijke plaats in in onze samenleving. Het museum zoals we dat nu kennen heeft zijn wortels in de renaissance, een tijd waarin een nieuw esthetisch vertoog opkwam waarin vorm boven functionaliteit stond. Men begon het belang in te zien van het beschermen, bewaren en tentoonstellen van kunstobjecten (McClellan 2003,p.3).
                  De functie van musea vandaag de dag is niet veel veranderd. De algemeen gehanteerde definitie van het museum is: een permanente instelling, zonder winstbejag, ten dienste van de gemeenschap en van haar ontwikkeling, toegankelijk voor het publiek, die de materiële en immateriële getuigenissen van de mens en zijn omgeving verzamelt, bewaart, onderzoekt en tentoonstelt en hierover informatie verstrekt voor studie, educatie en recreatie.[1]                 
                  Uit bovenstaande definitie wordt duidelijk dat musea in dienst staan van de gemeenschap en cultureel erfgoed beheren en bewaren, daarnaast hebben ze de belangrijke taak het cultureel erfgoed toegankelijk te maken voor het publiek. Dit werd tot nu toe voornamelijk gedaan door het tentoonstellen van het werk. Men kan musea bezoeken, de werken bekijken en informatie hierover verkrijgen door middel van brochures en rondleidingen. Met de opkomst van computers, het internet en de hieruit voortkomende digitalisering zijn er echter interessante nieuwe mogelijkheden ontstaan voor musea om deze taken te vervullen.
                  De digitalisering bracht een efficiëntere manier van archiveren met zich mee; objecten worden opgenomen in een databases die veel sneller te doorzoeken zijn dan de ouderwetse kaartenbakken. Door deze databases via het internet beschikbaar te maken is er daarnaast een betere uitwisseling van informatie mogelijk tussen verschillende instanties (van Vliet 2009: p.17).
                  Digitalisering biedt echter ook nieuwe mogelijkheden om  het publiek te bereiken. Bijna elk museum heeft vandaag de dag een digitaal equivalent. Er is echter nog geen algemeen geaccepteerde definitie vastgesteld voor het virtuele museum. Werner Schweibenz stelt:

‘[the virtual museum] is called an on-line museum, electronic museum, hypermuseum, digital museum, cybermuseum or a Web museum depending on the backgrounds of the practitioners and researchers working in this field. Regardless of the name, the idea behind this phenomenon is to build a digital extension of the museum on the Internet, a museum without walls’ (Schweibenz 2004).

Museumwebsites nemen dan ook verschillende vormen aan. Schweibenz onderscheidt hierin vier categorieën: the brochure museum, the content museum, the learning museum en the virtual museum.
                  The brochure museum verschaft de bezoeker basisinformatie over het museum; de soort collectie, openingstijden, contactinformatie enzovoort. De website dient puur en alleen om potentiële bezoekers van het museum te informeren. The content museum is een tweede categorie die de collecties van het museum presenteert en de bezoeker uitnodigt om deze online te bekijken. Deze websites zijn minder geschikt voor leken, dit omdat er geen extra informatie aan de content is toegevoegd. Dit museum vereist de nodige voorkennis en het doel is dan ook om een impressie te geven van de collectie. The learning museum is een derde soort. Deze website is toegankelijker omdat de content hier meer context- in plaats van object-georiënteerd is. Er wordt additionele informatie verschaft over de objecten om bezoekers uit te nodigen meer te weten te komen over bepaalde onderwerpen. De laatste categorie die Schweibenz onderscheidt is the virtual museum. Dit soort websites gaan nog een stapje verder dan het learning museum door niet alleen informatie over de eigen collectie te verschaffen, maar ook van andere instituten. Op deze manier kunnen er collecties ontstaan die geen equivalent kennen in de fysieke wereld. Schweibenz formuleert vervolgens de volgende definitie voor the virtual museum:

‘... a logically related collection of digital objects composed in a variety of media, and, because of its capacity to provide connectedness and various points of acces, it lends itself to transcending traditional methods of communicating and interacting with the visitor being flexible towards their needs and interests; it has no real place or space. Its objects and related information can be disseminated all over the world’ (Schweibenz 1998: p.191).

Het is belangrijk om in te zien dat het virtuele museum geen bedreiging vormt voor het fysieke museum. Door zijn digitale natuur zal het de bezoekers nooit echte objecten te kunnen bieden zoals het traditionele museum dat doet. Het virtuele museum kan echter de ideeën en concepten achter collecties overbrengen. Daarnaast is het virtuele museum een handreiking naar virtuele bezoekers die niet in staat zijn het echte museum te bezoeken.

---

[1] Definitie vastgesteld door the International Council of Museums. .